Hadden de nazi's de economische crisis van de jaren dertig opgelost?

Hadden de nazi's de economische crisis van de jaren dertig opgelost?

zo, 03/10/2019 - 19:35
0 comments

Deze post sluit aan bij een eerdere post over Jean-Pierre Van Rossem (naar aanleiding van diens overlijden) waarbij hij beweert dat de Duitsers, en dan met name economieminister Hjalmar Schacht, de grote depressie al midden in de jaren dertig had opgelost, terwijl andere landen moesten wachten op de tweede wereldoorlog. Deze bewering klopt volgens mij niet, of moet op zijn minst toch grondig worden genuanceerd, en dat ga ik in deze post verder proberen uit te werken.

De Duitse overheid past om te beginnen niet de klassieke Keynesiaanse recepten toe en probeerde integendeel consumptie te ontmoedigen ten voordele van sparen en investeringen. Pas vanaf 1936 gingen de overheidsuitgaven fel te hoogte in, zonder een compenserende stijging van de inkomsten. De uitgaven bedroegen 33,5% van het BNP in 1936 vergeleken met 19% in 1933. Maar ook in 1936 waren de uitgaven hoofdzakelijk bestemd om de productie van kapitaalgoederen te stimuleren, terwijl consumptie onderdrukt bleef. Tegelijk koos Duitsland voor economisch isolationisme. Uitgaven voor bewapening kwamen uiteraard op de eerste plaats, en bleken in feite een negatieve impact te hebben op de Duitse economie. Ook de schulden stegen sterk.

Deze stimulerende economische politiek - met grote tekorten op het overheidsbudget - had desondanks nefaste gevolgen voor de productiviteit. De groei van de productiviteit was slechts 1,3% per jaar van 1929 tot 1938. Ter vergelijking: de groei van de productiviteit bedroeg over dezelfde periode zowat het dubbele in Groot-Brittannië. De Duitse economie bleef gedurende de jaren dertig kampen met belangrijke structurele problemen. De noodzakelijke vernieuwing van de productiestructuur werd in feite volledig tegengewerkt door het gevoerde beleid. Ook de investeringen in een stelsel van autowegen konden het tij niet keren.

Omdat de depressie er zo hard had ingehakt, was een economisch herstel min of meer onvermijdelijk, maar uiteindelijk bleek de economische groei gedurende deze periode sterk tegen te vallen. In 1936 bijvoorbeeld deed de Britse economie het nog steeds beter dan de Duitse.

Ondanks de onderdrukking van de consumptie had Duitsland desondanks te kampen met sterke prijsstijgingen van consumptiegoederen, waardoor de nazi's zich genoodzaakt zagen om prijscontroles in te voeren. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de levensstandaard in Duitsland achterbleef op andere Westerse Europese landen. Niet zomaar achterbleef, maar eigenlijk gewoon stagneerde. Tot zover Van Rossem's bewering dat Duitsland de economische crisis van de jaren dertig had "opgelost".

Ja, Duitsland bereikte volledige werkgelegenheid rond 1934-1935, maar dat was niet het gevolg van de grote investeringsuitgaven. Het was voornamelijk het gevolg dat veel arbeiders nodig waren in de wapenindustrie, alsook de achterblijvende productiviteit.

Van Rossem beweerde ook dat Schacht in feite een manier had gevonden om de stijgende overheidsuitgaven te financieren zonder bijkomende schulden te maken. Maar ook dit klopt niet. De schulden waren in feite bijzonder groot: de totale schuld bedroeg 136% van de jaarlijkse inkomsten. Schacht's zogenaamde Mefo-wissels maakten het wel mogelijk om de uitgaven te financieren in een periode dat de noodzakelijke kredieten niet beschikbaar waren. Hoe dan ook was het resultaat van Schacht's uitvinding op het economisch herstel teleurstellend: het monetair beleid bleek geen impact te hebben op de groei van de productie.

Conclusie:

Van Rossem's bewering is foutief. Het economisch beleid van Schacht en de nazi's hebben niet voor het herstel van de Duitse economie gezorgd. Of zoals Albert Ritschl het stelt:

Both the descriptive evidence and the results from multivariatetime series forecasts suggest that recovery from the Great Depression was mainly driven by a re-bound effect that was visible in the data already by late 1932. Up to around 1936, the German re-covery was no more advanced than that of Britain or the United States, where far less expansionary fiscal policies were followed.