Hoe Paul De Grauwe supply side economics een nieuwe boost geeft

Paul De Grauwe heeft een verklaring voor de zeer lage rentevoeten. Het is volgens hem niet de schuld van de centrale bank, maar is een logisch gevolg van de werking van marktkrachten. Schuldafbouw heeft geleid tot een toename van het spaarvolume bij burgers en overheid en tot dalende investeringen bij de bedrijven, die bovendien ook zeer risicoavers zijn geworden. Gevolg is een spaaroverschot, wat leidt tot dalende rentevoeten.

De Grauwe heeft hier ongetwijfeld een punt: de impact van de centrale banken op de rentevoeten op lange termijn (waar De Grauwe het over heeft) is zeer beperkt, en dus worden die bepaald door de financiële markten. De centrale bank heeft wel grote invloed op de korte termijn rente.

Als herboren Keynesiaan kijkt De Grauwe uiteraard meteen naar de overheid om hier een einde aan te maken. Centrale banken moeten de geldhoeveelheid verhogen om investeringen en consumptie te stimuleren, en overheden moeten de publieke investeringen verhogen. Minder sparen en meer investeringen zullen het spaaroverschot doen wegsmelten en dus zullen de rentevoeten opnieuw stijgen.

En opnieuw heeft De Grauwe een (heel klein) punt, met name wat de overheidsinvesteringen betreft. Inderdaad, tegen een rente van bijna 0% is het wel heel eigenaardig dat de overheid niet méér zou investeren.

Maar hetzelfde kan natuurlijk gezegd worden van ondernemingen. Er komt ongetwijfeld een moment dat schuldafbouw en risicoaversie voor bedrijven niet meer lonen. In het licht van de zeer lage rentevoeten gaan die bedrijven niet eeuwig wachten met investeren. Deze lage rente, het gevolg van marktkrachten, zal zelf de ondernemingen uiteindelijk doen aanzetten om opnieuw te gaan investeren. Wat voor de overheid geldt, geldt ook voor hen: met een rente van bijna 0% is het oneconomisch om op een berg geld te blijven zitten en winstgevende opportuniteiten te laten liggen.

Idem dito voor de consument. De lage rente zal hoe dan ook het sparen ontmoedigen waardoor het spaarvolume zal afnemen. Uiteraard kan de consument dat geld cash aanhouden, maar ook dat heeft zijn limieten. Het heeft ook geen zin om op een berg cash geld te zitten.

Kortom, door de lage rentevoeten zullen op de duur de investeringen en de consumptie opnieuw toenemen. Zonder tussenkomst van centrale bank of overheid zorgen martkrachten er zelf voor dat het spaaroverschot vermindert en de rentevoeten opnieuw gaan stijgen. Het gekke is dat Paul De Grauwe zelf deze logische gevolgtrekking uit zijn eigen analyse niet opmerkt. Een teken van ideologische vooringenomenheid?

Over ideologische vooringenomenheid gesproken, kan de overheid dan niets doen? Toch wel. Hoewel men zich vragen kan stellen bij het nut van de actie van centrale banken om de toch al lage rentevoeten nóg lager te krijgen, hebben deze instellingen wel degelijk een rol te vervullen.

Hiervoor kan men best ten rade gaan bij F.A. Hayek. Een belangrijk effect van de crisis – dat De Grauwe over het hoofd ziet – is de daling van de omloopsnelheid van het geld. Geld rolt niet meer: consumenten houden hun geld bij in een sok of zetten het op een bankrekening. Die bank leent dat geld niet uit maar houdt het aan als reserve.

Nu weten we dankzij de fameuze kwantiteitstheorie van het geld dat een daling van de omloopsnelheid van het geld (V) de economie (prijzen vermenigvuldigd met het aantal transacties of PxT) in mekaar zal doen stuiken, tenzij het gecompenseerd wordt door een verhoging van de geldhoevelheid (M).

Immers, M x V = P x T.

Welnu, voor Hayek ligt daar de primaire taak voor de centrale bank. Aangezien de geldhoeveelheid gecontroleerd wordt door centrale banken, moeten we op hen beroep doen. De centrale bank moet de daling van omloopsnelheid V compenseren via een verhoging van de geldhoeveelheid M. Op die manier wordt als het ware een vloer gelegd onder de economische activeit (aangezien MV = PT).

Verder mochten centrale banken voor Hayek niet gaan, omdat dit het noodzakelijke proces van herallocatie en hestructurering zou tegengaan en markten zou belemmeren hun werk te doen. En dat is inderdaad niet wat we willen.

En de overheid zelf? Die moet vooral uit de weg gaan staan en ondernemingen meer zuurstof geven, via een verlaging van belastingen en het wegwerken van regels. Op die manier kan ze het effect van de lage rentevoeten verder versterken door investeren nog aantrekkelijker te maken voor (niet te vergeten!) risicoaverse bedrijven. We hebben dus nodig een Hayekiaans monetair beleid gekoppeld aan supply side economics.

En ironisch genoeg zijn het net deze anti-keynesiaanse beleidsopties die het best aansluiten bij de analyse van Keynesiaan De Grauwe.